De Elfstedentocht

Een 200 kilometer lange schaatstocht over natuurijs, georganiseerd door de Koninklijke Vereniging de Friesche Elf Steden. Dit is de Âlvestêdetocht, of zoals de meeste Nederlanders het kennen: De Elfstedentocht. Vanouds is de start- en aankomstplaats de hoofdstad van Friesland, Leeuwarden. Begonnen in 1909 is de Elfstedentocht een evenement dat maximaal één keer per winter gehouden wordt. Deze tocht is afhankelijk van de staat van het natuurijs en kan dus alleen georganiseerd worden als het ijs het toelaat. Met de laatste tocht in 1997 is de tocht in totaal vijftien keer verreden.

Geschiedenis

Vroeger was schaatsen de enige manier voor een Fries om in de koude winters lange afstanden af te leggen. Paarden waren duur en zeker niet voor iedereen betaalbaar. De “eerste tocht” werd gereden in december 1890 toen Pim Mulier een schaatstocht maakte langs de elf steden van Friesland. Deze onderneming bleek later aan de basis te staan van de organisatie van een eerste officiële tocht die uiteindelijk plaatsvond in 1909. Ook heeft Pim het kruisje ontworpen dat deelnemers die de tocht volbrengen ontvangen. Sinds 1909 tot en met januari 1997 zijn er vijftien tochten gereden waarvan wij de winnaars hieronder genoemd hebben: 2 januari 1909 – Minne Hoekstra 7 februari 1912 – Coen de Koning 27 januari 1917 – Coen de Koning 12 februari 1929 – Karst Leemburg 16 december 1933 – Sipke Castelein &Abe de Vries 30 januari 1940 – Sjouke Westra, Durk van der Duim, Cor Jongert, Auke Adema & Piet Keijzer 6 februari 1941 – Auke Adema 22 januari 1942 – Sietze de Groot 8 februai 1947 – Jan W. van der Hoorn 3 februari 1954 – Jeen van den Berg 14 februari 1956 – Geen winnaar * 18 januari 1963 – Reinier Paping 21 februari 1985 – Evert van Benthem 26 februari 1986 – Evert van Benthem 4 januari 1997 – Henk Angenent * In zowel 1933 als 1940 waren er gedeelde overwinningen op de tocht en uiteindelijk is dit verboden door de organisatie. In 1956 werd deze regel echter overtreden door Anton Verhoeven, Maus Wijnhout, Jeen Nauta, Aad de Koning en Jan J. van der Hoorn doordat zij gezamelijk al eerste over de finish kwamen. Een diskwalificatie vond niet plaats, maar er werd ook geen winnaar uitgeroepen.

Winnaressen **

30 januari 1940 – Sjoerdtsje Faber 6 februari 1941 – Wopkje Kooistra 22 januari 1942 – Antje Schaap 21 februari 1985 – Lenie van der Hoorn 26 februari 1986 – Tineke Dijkshoorn 4 januari 1997 – Klasina Seinstra ** Tot 1985 werden er geen aparte wedstrijden voor vrouwen gehouden, de vrouwen moesten tegelijk starten met de recreatierijders. Pas in 1985 startten de vrouwen gelijk met de mannen, tot het besluit in 2012 dat vastlegde dat vrouwen een uur later zouden starten.

De eerste tocht in 1909

Tegen het einde van 1908 werd er een op nog nader te bepalen datum een wedstrijd aangekondigd, inschrijven hiervoor kon tot 5 januari 1909. De vorst hield echter streng aan en het ijs werd goed genoeg geacht voor een tocht. Hierdoor werd plots besloten om de Elfstedentocht te vervroegen. De uiterlijke inschrijfdatum werd hiervoor vervroegd naar 1 januari, echter waren hierdoor mensen die hadden gewacht tot het nieuwe jaar met inschrijven te laat. Slechts 48 personen hadden zich uiteindelijk op tijd ingeschreven en wegens plots intredende dooi meldde zich uiteindelijk slechts 23 rijders bij de startlijn. Zij kregen te horen dat ze zelf maar moesten bepalen of ze nog mee wilden doen.

1963

De ergste weersomstandigheden voor een tocht waren op 18 januari 1963. Bij de start vroor het 18 graden en het ijs vertoonde ook veel scheuren. Hoewel in de loop van de middag de temperaturen stegen, zorgde de stormachtige oostenwind ervoor dat er een gevoel van extreme kou heerste. Van de 10.000 deelnemers aan de tocht behaalden slechts 69 rijders een kruisje.

1997

De vooralsnog laatste Elfstedentocht op 4 januari 1997 was een zware tocht. Met temperaturen onder het vriespunt en windkracht 5 en 6 werd de gevoelstemperatuur tijdens de tocht tussen de -10 en -15 graden. Het grote voordeel ten opzichte van de tocht van 1963 was de goede kwaliteit van het sneeuwvrije ijs.

Inschrijving

Slechts een beperkt aantal mensen kan meedoen met de elfstedentocht, dit vanwege de gelimiteerde capiciteit van de kanalen en kluunplaatsen. Het aantal is vastgesteld op 16.000, nadat er in 1986 een ledenstop werd ingeluid vanwege meer dan 20.000 leden. Vanaf 1990 worden er wel potentiële deelnemers toegelaten en onder hen wordt jaarlijks een aantal startplaatsen verloot voor dit immens populaire evenement. Alleen leden van de Elfstedenvereniging met een startkaart hebben toestemming om mee te doen met de Elfstedentocht. De startkaarten worden verloot onder de leden van de Elfstedenvereniging en lid worden kan tegenwoordig alleen nog maar na een verklaring van 2 leden van vereniging dat het potentiële lid de tocht zou kunnen voltooien. Er wordt gestart in groepen van 1000 deelnemers en de mensen met startbewijs krijgen te horen in welke groep ze starten. Om ongeveer het kwartier wordt er een groep op het ijs gelaten en na ongeveer 5 uur is iedereen gestart. De eerste schaatsers starten rond 6 uur s’ochtends, als het nog donker is.